ΣΙΦΝΟΣ
Μετά την ανακήρυξη του νέου ελληνικού κράτους το 1861, θεσπίσθηκε για πρώτη φορά μεταλλευτική νομοθεσία. Τότε ξεκίνησε η εξόρυξη κοιτασμάτων σιδηρομεταλλεύματος στη Σίφνο, που αποτελούνταν από σίδηρο στο μεγαλύτερο ποσοστό, θείο και μαγγάνιο.
Αφού το μετάλλευμα καθαριζόταν από το θείο με τη διαδικασία της φρύξης ή πύρωσης, στη συνέχεια εξαγόταν στις αγορές. Στο λιμάνι των Καμαρών κτίστηκε πυργίσκος φρεατώδους καμίνου φρύξης μαζί με άλλα έργα υποδομής, όπως σκάλα φόρτωσης. Βάση της έχει εντοπισθεί πάνω από το δυτικό αγκυροβόλιο, καθώς και κτιστή λίθινη διαμόρφωση για γερανό και κτιστή κεκλιμένη ράμπα επάνω από το ανατολικό αγκυροβόλιο.
Η σύγχρονη εξόρυξη έγινε σε δύο ζώνες: μία στον Φάρο, στα ΝΑ, από ιταλική εταιρεία και μία δεύτερη, μεγαλύτερη σε έκταση, στα βόρεια (Ξερό Ξύλο, Τσιγκούρα, Κάψαλος, Βορεινή, Αγ. Σιλίβεστρος/Λειψάνα, Αγ. Σώστης), όπου δραστηριοποιήθηκε η γαλλική «Εταιρεία Σίφνος-Εύβοια», η οποία περί το 1900 μίσθωσε τα μεταλλεία της στην εταιρεία «Κάψαλος». Η δραστηριότητα των εταιρειών αυτών άφησε πίσω της ένα σύνθετο δίκτυο υποδομών εξόρυξης, μεταφοράς, επεξεργασίας και φόρτωσης μεταλλεύματος. Στοές, σιδηροτροχιές, εναέρια συστήματα μεταφοράς, πυλώνες, ράμπες, σκάλες φόρτωσης και εγκαταστάσεις επεξεργασίας διατηρούνται ακόμη στο τοπίο, αποτελώντας σημαντικά τεκμήρια της βιομηχανικής κληρονομιάς του νησιού. Τεχνικά έργα για τη μεταφορά του μεταλλεύματος προς τη θάλασσα έγιναν και στις δύο ζώνες.
Από τον Άγιο Σώστη, στα ΒΔ, το μετάλλευμα φορτωνόταν σε εναέριο σύστημα και μεταφερόταν προς τα επάνω στο μεταλλείο του Αγίου Σιλίβεστρου/Λειψάνας. Από εκεί σιδηροτροχιές περιέτρεχαν τον ορεινό όγκο και το μετάλλευμα φορτωνόταν εκ νέου σε εναέριο προς τη Βορεινή, απ’ όπου μεταφορτωνόταν επιγείως ως τον Άγιο Λάζαρο στα νότια. Εκεί υπήρχε σταθμός εναερίου και το δίκτυο διακλαδιζόταν: την επίγεια βόρεια διαδρομή προς Δ ως τη θάλασσα και το εναέριο σύστημα από τον Άγιο Λάζαρο ως το ύψος της «Παναγιάς τα Λαγκαδάκια», που ένωνε τη βόρεια με τη νότια διαδρομή σιδηροτροχιών.
Στη νότια διαδρομή από το Ξερό Ξύλο η μεταφορά γινόταν με εναέριο ως τον Κάψαλο. Από εκεί προς την Τσιγκούρα γινόταν είτε με εναέριο, είτε σε επίγειες σιδηροτροχιές και κατέληγε στο λιμάνι των Καμαρών.
Στον Φάρο το μετάλλευμα συγκεντρωνόταν κοντά στον αρχαίο πύργο στον Άγιο Ιωάννη Φάρου, με οικοδομικό υλικό του οποίου κατασκευάσθηκε το κεκλιμένο με σιδηροτροχιές μήκους περίπου 60 μ. Μέσω αυτού, το μετάλλευμα έφθανε στη σκάλα φόρτωσης και φορτωνόταν στα πλοία. Εκεί διακρίνονται ακόμα κατάλοιπα και άλλων εγκαταστάσεων, τα οποία αποδίδονται σε κτήρια διοίκησης και αποθήκευσης μεταλλεύματος.
Αξιοσημείωτο είναι ότι στις μεταφορές δεν χρησιμοποιούνταν μηχανική ενέργεια, αλλά η βαρύτητα: τόσο το εναέριο, όσο και το κεκλιμένο επίγειο σύστημα λειτουργούσαν με τροχαλίες, στις οποίες εφάρμοζε συρματόσχοινο, όπου κινούνταν οι κάδοι και ο κατερχόμενος φορτωμένος έσυρε προς τα πάνω τον αντίστοιχο άδειο κάδο.
Με το Έργο «ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΤΟΠΟΙ ΙΙ: Ακολουθώντας τα ίχνη του παρελθόντος στα μονοπάτια της Ανατολικής Μεσογείου», αναδεικνύεται η διαχρονική μεταλλευτική ιστορία της Σίφνου, από τον αρχαίο μεταλλευτικό πλούτο έως τα μνημεία της νεότερης μεταλλευτικής δραστηριότητας, με το νησί να παρουσιάζεται ως ένας τόπος όπου η γεωλογία, η τεχνολογία, η ιστορία και ο άνθρωπος συνδέονται σε ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο.
ΕΙΚΟΝΕΣ
Η Σίφνος και το μεταλλευτικό τοπίο
