Η Κύθνος αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους μεταλλευτικούς τόπους των Κυκλάδων με ιστορία που ξεκινά από την προϊστορία και φτάνει έως τους νεότερους χρόνους. Η εξόρυξη των μεταλλευμάτων άφησε έντονα τα ίχνη της στο τοπίο και διαμόρφωσε ένα μοναδικό σύνολο αρχαιολογικών, μεταλλευτικών και βιομηχανικών καταλοίπων. Ιδιαίτερη θέση στη μεταλλευτική ιστορία της Κύθνου κατέχουν τα προϊστορικά μεταλλεία χαλκού στις Σκουριές, μία από τις σημαντικότερες αρχαιο-μεταλλευτικές θέσεις του Αιγαίου.
Εξέχουσα θέση στη μεταλλευτική ιστορία του νησιού κατέχει ο Ιταλογάλλος επιχειρηματίας Τζοβάνι Μπατίστα Σερπιέρι, ο οποίος αρχικά δραστηριοποιήθηκε στο Ζογκάκι και αργότερα στο Λιοτρίβι. Μετά το 1910, το δεύτερο μεταλλείο πωλήθηκε σε αυστριακή μεταλλευτική εταιρεία, για την οποία δεν είναι γνωστά περισσότερα στοιχεία.
Τα μεταλλεία στο Ζογκάκι και στο Λιοτρίβι ήταν γειτονικά και βρίσκονταν εκατέρωθεν του όρμου των Λευκών, επί της ανατολικής ακτής του νησιού. Γι’ αυτόν τον λόγο, στη θέση Άγιοι Θεόδωροι, πάνω από τις Λεύκες, κτίσθηκε στις αρχές του 1900 το συγκρότημα δύο κτηρίων διοίκησης, οι λεγόμενες «Σπιτάρες», μαζί με συγκρότημα εργαστηρίων και με πλήθος βοηθητικών προκτισμάτων. Αντίστοιχη εικόνα επικρατούσε και στα μεταλλεία του Κακοβόλου, όπου επίσης οικοδομήθηκαν κτήρια διοικήσεως, εργαστηρίων και αποθηκών της ίδιας εταιρείας.
Μετά τη διαλογή του, το μετάλλευμα μεταφερόταν στη θάλασσα από τα σημεία εξόρυξης, με ένα συνδυασμό σιδηροτροχιών και εναερίου συστήματος, για να φορτωθεί στη συνέχεια στα πλοία από σκάλες φόρτωσης. Κατάλοιπα χερσαίου δικτύου διακρίνονται ακόμα στα μεταλλεία του Κακοβόλου, από όπου οι σιδηροτροχιές εκτείνονταν προς την ευρύτερη περιοχή των Λουτρών, στο βορειοανατολικό τμήμα του νησιού. Από ένα σημείο της διαδρομής και μετά το μετάλλευμα μεταφερόταν με εναέριο σύστημα ως τη θάλασσα, το οποίο στηριζόταν σε ξύλινους πυλώνες και διέθετε διπλό (παράλληλο) συρματόσχοινο για την κυκλοφορία των κάδων. Στα Λουτρά σώζονται τα περισσότερα κατάλοιπα της μεταλλευτικής εκμετάλλευσης. Εκεί είχε οικοδομηθεί πύργος για τη συγκέντρωση του μεταλλεύματος και στην προβλήτα του λιμανιού είχε κτισθεί (πιθανότατα μετά το 1910) η σκάλα φόρτωσης από ξύλο και μέταλλο. Ιδιαιτερότητά της είναι ότι στο άκρο της είχε προσαρμοσθεί κινητό αρθρωτό χωνί, απ’ το οποίο το μετάλλευμα άδειαζε απευθείας στο πλοίο. Άλλη μία σκάλα φόρτωσης σώζεται στις Λεύκες, όπου μεταφερόταν το μετάλλευμα από το Ζογκάκι με συνδυασμό σιδηροτροχιών, κεκλιμένου επιπέδου και εναερίου συστήματος. Παράλληλα, στοές, μεταλλευτικές εγκαταστάσεις και σκάλες φόρτωσης που διασώζονται σε διάφορες περιοχές του νησιού μαρτυρούν τη συνέχιση της εξορυκτικής δραστηριότητας και κατά τους νεότερους χρόνους.
Έργο σε εξέλιξη...
Έργο σε εξέλιξη...
